Które produkty mogą generować opłatę EWKF i podlegać raportowaniu w DIVID?

Wraz z wejściem w życie niemieckiej ustawy Einwegkunststofffondsgesetz (EWKFondsG) wiele firm sprzedających produkty na rynek niemiecki stanęło przed nowym pytaniem: „czy nasze produkty podlegają raportowaniu w systemie DIVID, a tym samym mogą generować obowiązek ponoszenia opłat na fundusz EWK?”

Jest to dość istotna wątpliwość. Niestety – w praktyce odpowiedź nie zawsze jest oczywista. Audytorzy przeprowadzający audyt deklaracji rocznej DIVID bardzo często mają do czynienia z przedsiębiorcami, którzy zakładają, że skoro ich firma sprzedaje do Niemiec produkty zapakowane w plastik, to automatycznie podlega nowym obowiązkom. Równie często jednak pojawia się podejście odwrotne, polegające na przekonaniu, że skoro firma produkuje żywność, to temat jej nie dotyczy. Jak to zatem jest? Prawda, jak zwykle, leży gdzieś pośrodku…

Czym właściwie jest opłata EWKF?

Niemiecki system EWKF został stworzony po to, aby wydatki związane ze sprzątaniem odpadów po produktach jednorazowych nie obciążały wyłącznie samorządów i podatników. Zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”, koszty te mają ponosić producenci określonych produktów jednorazowych zawierających tworzywa sztuczne.

W praktyce działa to w taki sposób, że przedsiębiorcy raportują dane dotyczące wprowadzanych na rynek produktów za pośrednictwem platformy DIVID prowadzonej przez rządową agencję Umweltbundesamt (UBA), a na podstawie zgłoszonych w ten sposób ilości towarów wyliczana jest należna opłata na fundusz EWK.

Dlatego w przypadku wywiązywania się z obowiązków narzuconych na podmioty przez ustawę EWKFondsG pierwszym pytaniem nie powinno być „ile zapłacimy?”, ale raczej „czy nasze produkty w ogóle znajdują się w zakresie regulacji?”

Dlaczego warto z wyprzedzeniem ustalić zakres produktów objętych DIVID?

Przedsiębiorcy sprzedający towary do Niemiec bardzo często skupiają się na samym obowiązku rejestracji w DIVID, pomijając znacznie ważniejszy aspekt – identyfikację produktów objętych regulacją. A to właśnie od prawidłowego określenia zakresu produktów zależy poprawność późniejszego raportowania oraz wysokość opłaty EWKF.

Błędna klasyfikacja może skutkować zarówno zaniżeniem obowiązków regulacyjnych, jak i niepotrzebnym zwiększeniem kosztów ponoszonych przez firmę.

Jak klasyfikacja produktu wpływa na wysokość opłaty EWKF?

W przeciwieństwie do wielu obowiązków sprawozdawczych, poprawna klasyfikacja produktów w DIVID ma bezpośrednie przełożenie na koszty ponoszone przez przedsiębiorcę sprzedającego produkty w Niemczech. To właśnie na podstawie zgłoszonych kategorii produktów oraz ich masy wyliczana jest opłata należna do funduszu EWKF. Oznacza to, że każda błędna decyzja dotycząca klasyfikacji może wpłynąć na wysokość zobowiązania wobec niemieckiego regulatora.

Dlatego przy klasyfikacji produktu warto zwrócić uwagę m.in. na to:

• czy produkt jest gotowy do użycia lub spożycia,
• czy wymaga dodatkowego przygotowania,
• czy jest konsumowany bezpośrednio z opakowania,
• czy jest przeznaczony do spożycia „w drodze” (on-the-go).

Dwa przykłady z życia – podobne opakowania, odmienna klasyfikacja

Problemy z odpowiednią klasyfikacją wymagających raportowania towarów najlepiej widać na konkretnych przykładach. Wiele produktów jest bowiem sprzedawanych w bardzo podobnych opakowaniach z tworzywa sztucznego, a mimo to na potrzeby DIVID są traktowane zupełnie inaczej. 

Odmienna klasyfikacja pozornie podobnych produktów wynika z faktu, że w przypadku przepisów EWKFondsG kluczowe znaczenie ma nie sam materiał opakowania, lecz sposób wykorzystania produktu przez konsumenta oraz jego przeznaczenie.

Kanapka „to go” a pakowane plastry szynki

Zacznijmy od modelowego produktu podlegającego raportowaniu w systemie DIVID. Gotowa kanapka, kupiona na stacji paliw, dworcu czy w niedużym sklepie spożywczym, jest produktem przeznaczonym do natychmiastowego spożycia. Konsument najczęściej kupuje ją po to, aby zjeść ją od razu, często poza domem. Tego typu produkt stanowi klasyczny przykład żywności „on-the-go”, która może generować odpady w przestrzeni publicznej.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku pakowanych plastrów szynki. Mimo że produkt ten również znajduje się w plastikowym opakowaniu i jest gotowy do spożycia, to zazwyczaj nie jest konsumowany bezpośrednio po zakupie. Najczęściej trafia do lodówki i stanowi składnik kanapek lub innych posiłków przygotowywanych w domu. 

W efekcie oba produkty mogą zostać zakwalifikowane odmiennie, mimo pozornie podobnego opakowania.

Gotowa sałatka „to go” vs sałatka ziemniaczana do spożycia w domu

Kolejnym dobrym przykładem sytuacji, w której przedsiębiorca może mieć wątpliwości względem konieczności przekazania danych do DIVID, są produkty, które z pozoru wyglądają bardzo podobnie i często sprzedawane są w niemal identycznych opakowaniach. 

Gotowa sałatka „to-go”, sprzedawana w niewielkim plastikowym pojemniku w sklepie lub na stacji paliw, jest przeznaczona do natychmiastowego spożycia. Konsument kupuje ją właśnie po to, aby zjeść ją od razu, często poza domem lub miejscem zakupu, co sprawia, że wprowadzenie jej na niemiecki rynek powinno zostać zgłoszone odpowiednim organom.

Duża sałatka ziemniaczana lub warzywna sprzedawana w podobnym plastikowym opakowaniu w supermarkecie ma jednak już zupełnie inną funkcję. Najczęściej trafia do domu i stanowi element większego posiłku spożywanego później. Mimo bardzo podobnego opakowania – oraz podobnej kategorii produktowej – sposób wykorzystania sałatki przez konsumenta jest więc całkowicie inny.

To dobitnie udowadnia, że przy ocenie obowiązków związanych z DIVID nie wystarczy spojrzeć na rodzaj opakowania czy sam produkt. Kluczowe znaczenie ma również: 

• kontekst jego użycia,
• sposób konsumpcji, 
• to, czy produkt jest przeznaczony do natychmiastowego spożycia i czy może potencjalnie generować odpady w przestrzeni publicznej.

Czy produkty mieszane również mogą podlegać raportowaniu w systemie DIVID?

Tak.

Pytanie o to, co zrobić w sytuacji, gdy opakowanie składa się z różnych materiałów – np. papieru i plastiku – to pytanie, które badający deklaracje DIVID biegli rewidenci słyszą niezwykle często.

Zgodnie z definicją zawartą w ustawie EWKFondsG, produkt wykonany częściowo z tworzywa sztucznego jak najbardziej może zostać uznany za produkt objęty regulacją. Oznacza to, że sam fakt występowania papieru, kartonu czy innych materiałów nie wyłącza przedsiębiorcy automatycznie z obowiązku raportowania wprowadzanego na rynek niemiecki towaru.

Nie jest to jednak reguła absolutna – aby uzyskać pewność każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy.

Kiedy zachodzi obowiązek audytu deklaracji DIVID?

Jeżeli przedsiębiorca wprowadził na rynek więcej niż 100 kg produktów objętych regulacją, to roczny meldunek składany na potrzeby EWKFondsG musi zostać zweryfikowany przez uprawnionego do tego audytora. Do systemu DIVID należy wówczas przekazać nie tylko sam meldunek, ale również raport z badania i potwierdzenie audytora.

Warto pamiętać, że fakt nieprzekroczenia limitu 100 kg nie oznacza, że organizacja może traktować wywiązywanie się z obowiązków po macoszemu. Podmioty, które wprowadzają na rynek niemiecki kwalifikujące się do DIVID produkty w ilościach poniżej wskazanego progu także mogą zostać w niektórych sytuacjach poproszone przez UBA o przedstawienie dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów.

Od czego zależy wysokość niemieckiej opłaty środowiskowej?

Wysokość opłaty uiszczanej w ramach DIVID jest bezpośrednio powiązana z ilością raportowanych produktów.

Im większa masa produktów zakwalifikowanych do odpowiednich kategorii EWKF, tym wyższa może być należna opłata. Z tego względu poprawna klasyfikacja produktów ma znaczenie nie tylko regulacyjne, ale również finansowe.

Nieprawidłowa kwalifikacja może prowadzić zarówno do niedoszacowania obowiązków, jak i do niepotrzebnego zawyżenia raportowanych ilości.

O czym warto pamiętać w przypadku EWKFondsG?

Sprzedając produkty na rynek niemiecki warto przede wszystkim jak najwcześniej zweryfikować, czy znajdują się one w zakresie EWKFondsG. Kluczowe znaczenie ma przy tym nie tylko to, czy produkt zawiera plastik – istotna jest również jego funkcja, sposób użycia oraz typowy sposób jego wykorzystania przez konsumenta.

W praktyce najwięcej problemów pojawia się właśnie na etapie klasyfikacji produktów. To tutaj najłatwiej o błędne założenia, które później przekładają się na niewłaściwe raportowanie w DIVID oraz zawyżoną lub zaniżoną wysokość opłaty do funduszu EWK.

Należy również pamiętać, że obowiązki wynikające z ustawy EWKFondsG nie sprowadzają się wyłącznie do złożenia raportu w DIVID. Podstawą działań jest bowiem prawidłowe ustalenie tego, czy produkty znajdują się w zakresie regulacji, a następnie właściwe określenie ich kategorii oraz masy. Warto więc potraktować analizę obowiązków EWKF jako element szerszego procesu compliance przeprowadzanego w ramach działań na rynku niemieckim przy okazji funkcjonujących już obowiązków wynikających z ustawy VerpackG i rejestracji do systemu LUCID.

Biorąc pod uwagę wszystkie te czynniki, przed uznaniem, że temat nas nie dotyczy – albo przeciwnie, że musimy raportować absolutnie wszystkie produkty zawierające plastik – warto skorzystać z pomocy ekspertów i poświęcić chwilę na dokładną analizę produktów eksportowanych do Niemiec. Bardzo często okazuje się bowiem, że rzeczywisty zakres obowiązków wygląda zupełnie inaczej, niż organizacja początkowo zakładała.